کارشناس مسئول سلامت روان معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه با اشاره به اینکه خستگی همواره ناشی از کار زیاد یا کمخوابی نیست، بر نقش پررنگ درگیریهای ذهنی، استرسهای مزمن و استفاده نامناسب از فضای مجازی در ایجاد فرسودگی و خستگی روزمره تأکید کرد.
به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، جلال فیضالهی با بیان اینکه بسیاری از افراد با وجود استراحت شبانه کافی همچنان احساس بیانرژی بودن دارند، اظهار داشت: گاهی بدن از نظر فیزیکی خسته نیست، اما مغز ساعتها درگیر تصمیمگیری، نگرانی، حل مسئله، اخبار و افکار گذشته و آینده بوده است. این فشار روانی مداوم، بدن را در وضعیت آمادهباش و استرس همیشگی قرار میدهد که نتیجه آن «خستگی و فرسودگی ذهنی» است.
وی با اشاره به علائم و نشانههای خستگی ذهنی افزود:
«دشواری در تمرکز، احساس خستگی از انجام کارهای ساده، کاهش حوصله برای ارتباط با دیگران، تحریکپذیری و زودعصبانیشدن، کاهش انگیزه و تجربه احساس شلوغی و آشفتگی در ذهن، از بارزترین پیامدهای تداوم فشارهای روانی است. متأسفانه در بسیاری از مواقع، افراد حتی هنگام استراحت فیزیکی نیز ذهن خود را درگیر افکار نگرانکننده و سناریوهای حل مسئله نگه میدارند.»
فضای مجازی؛ استراحتی که استراحت نیست!
فیضالهی یکی از اشتباهات رایج را پناه بردن به تلفن همراه برای رفع خستگی دانست و تصریح کرد: جابهجایی مداوم میان اخبار، پیامها و ویدئوها در شبکههای اجتماعی، تمرکز و توجه مغز را فعال نگه میدارد و نهتنها به آرامش کمکی نمیکند، بلکه بار شناختی و شلوغی ذهن را افزایش میدهد. بنابراین، استراحت واقعی صرفاً «انجام ندادن کار» نیست، بلکه به معنای «کاهش تحریکات ذهنی و ورودیهای اطلاعاتی» است.
۶ راهکار کاربردی برای بازیابی انرژی و کاهش خستگی ذهن
کارشناس مسئول سلامت روان معاونت بهداشت برای مدیریت این وضعیت، راهکارهای زیر را توصیه کرد:
1. فاصله گرفتن هدفمند از صفحهنمایش:اختصاص زمانهایی کوتاه در طول روز بدون گوشی و شبکههای اجتماعی.
2. پرهیز از انجام همزمان چند کار (Multitasking): تمرکز بر انجام یک فعالیت مشخص برای کاهش فشار شناختی.
3. نوشتن دغدغهها روی کاغذ: انتقال نگرانیها و فهرست کارها از ذهن به کاغذ به منظور اولویتبندی شفاف.
4. تقسیم استراحت در طول روز: بهرهگیری از استراحتهای کوتاه بین ساعات کاری به جای موکول کردن همه چیز به پایان روز.
5. ارتقای بهداشت خواب:توجه ویژه به کیفیت و استمرار خواب به عنوان رکن اصلی تنظیم هیجان و عملکرد شناختی.
6. سلامت جسمی:مداومت بر فعالیت بدنی منظم، تغذیه مناسب و نوشیدن مایعات کافی.
ضرورت بررسیهای تخصصی در خستگیهای مداوم
فیضالهی در پایان خاطرنشان کرد: «هر خستگی الزاماً ذهنی نیست؛ چنانچه خستگی بهصورت شدید، مداوم و غیرقابل توضیح ادامه داشته باشد یا با افت محسوس خلق، بیانگیزگی طولانیمدت، اختلال در خواب و اشتها یا احساس ناامیدی همراه شود، بررسیهای پزشکی از نظر کمخونی، مشکلات تیروئید، اختلالات خواب و همچنین ارزیابیهای تخصصی سلامت روان ضروری است.»
وی یادآور شد: پیش از خواب با یک پرسش ساده از خود که «امروز بدنم خسته بود یا ذهنم؟» میتوان نوع نیاز به استراحت را مشخص کرد؛ چرا که گاهی بهجای خواب بیشتر، تنها نیاز داریم مدتی از هجوم افکار، اخبار و تصمیمگیریها فاصله بگیریم.